Rzeszów - historia miasta

Rzeszów, największe miasto południowo-wschodniej Polski, leży nad Wisłokiem, dopływem Sanu, na skraju Pogórza Karpackiego i Kotliny Sandomierskiej. Od wieków krzyżowały się tu szlaki migracyjne i handlowe. Liczne ślady życia człowieka na obszarze współczesnego miasta, potwierdzają wykopaliska sprzed 6000 lat. Pierwsza udokumentowana wzmianka o mieście pochodzi z 1354 roku, kiedy to zorganizowane już miasto Rzeszów Kazimierz Wielki podarował Janowi Pakosławicowi, od którego początek bierze ród Rzeszowskich. Jan Pakosławic wsławił się m.in. wyjednaniem u papieża w Avignonie zgody na powołanie Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Znaczenie miasta szybko rosło, dzięki przywilejom handlowym. W czasach nowożytnych było średniej wielkości ośrodkiem. W 1658 r. w Rzeszowie powstało Kolegium Pijarów, będące wówczas jedną z nielicznych w Polsce szkół średnich. Za czasów II Rzeczypospolitej w mieście zlokalizowano Państwowe Zakłady Lotnicze oraz Fabrykę Obrabiarek „Hipolit Cegielski”. Po II wojnie światowej Rzeszów stał się stolicą województwa. Miasto czterokrotnie powiększyło swój obszar. Obecnie liczy 160 tys. mieszkańców i zajmuje powierzchnię 54 km kw. Jest ośrodkiem akademickim, kulturalnym i przemysłowym.

Rzeszowska starówka

Stara część miasta stanowi obecnie tylko niewielki fragment współczesnego Rzeszowa: obejmuje Rynek oraz kilkanaście ulic w najbliższym jego otoczeniu. Śródmieście prezentuje różnorodność form zabudowy i stylów architektonicznych, od średniowiecza do czasów nam współczesnych. Na terenie Rzeszowa zachowało się około 400 budowli i obiektów zabytkowych oraz sporo pamiątek historycznych. W podziemiach rynkowych kamienic przetrwały do dziś gotyckie relikty średniowiecznych budynków z czasów narodzin miasta. Secesyjne i eklektyczne elewacje mieszczańskich kamienic i gmachów publicznych dowodzą jego rozwoju w dobie przekształcania się z feudalnego miasteczka w kapitalistyczny ośrodek miejski. Jan Canger, Tylman z Gameren, Jan Chrzciciel Falconi, Piotr Belotti - to budowniczowie wielu obiektów Starówki.
Obecnie w zabytkowej części Rzeszowa znajduje się centrum handlowe i kulturalne miasta. Tu mieszczą się siedziby różnych urzędów i instytucji, banki, niektóre wydziały wyższych uczelni, a także prawie wszystkie ważniejsze placówki kulturalne.

Kościół Bernardynów

Kościół oo Bernardynów wybudowany został w latach 1624-29 przez Mikołaja Spytka Ligęzę. Budowlę wzniesiono na planie krzyża łacińskiego o dwuprzęsłowej nawie, zwieńczonej kopułą. Wewnątrz kościoła na uwagę zasługuje manierystyczny ołtarz główny sprzed 1637 roku. W bocznych ścianach wschodniej części prezbiterium znajdują się po cztery nisze, w których umieszczono 8 alabastrowych rzeźb, przedstawiających klęczących członków rodu Ligęzów. Nad chórem zachowały się polichromie z I połowy XVIII w., a także malowidła z ok. połowy XVIII w. na sklepieniu pod kopułą i w kaplicach. Do kościoła przylega od północnego zachodu murowany barokowy klasztor z początków XVIII w.

Wokół znajdującej się w kościele oo Bernardynów cudownej figury Matki Boskiej Rzeszowskiej od wieków skupia kult wiernych.

Kościół farny p. w. św. Wojciecha i Stanisława

Zbudowany został w I połowie XV wieku. Z gotyckiej budowli zachowała się część murów. W ciągu wieków uległ on znacznym przebudowom, z których najbardziej istotna była ta dokonana w XVII stuleciu, kiedy to świątynia otrzymała swe wczesnobarokowe formy. We wnętrzu zachowały się trzy późnorenesansowe nagrobki przedstawicieli rodu Rzeszowskich (z I połowy XVII w.). Obok kościoła wznosi się wolnostojąca dzwonnica.

Staromiejska synagoga

Na początku XVII w. powstała w Rzeszowie pierwsza murowana synagoga, zwana staromiejską. Reprezentuje ona typ pięciopolowej bożnicy, o rzucie zbliżonym do kwadratu, z dachem brogowym.