Skanseny

Na terenie woj. podkarpackiego działają Muzea Budownictwa, gromadzące unikalne obiekty ludowej architektury. Można tu obejrzeć zarówno zabytkowe chłopskie zagrody, jak i kuźnie, młyny, karczmy itp. W skansenach zgromadzono też obiekty kultury materialnej i sakralnej. Te niezwykłe miejsca stanowią jedną z największych atrakcji turystycznych woj. Podkarpackiego.

Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

Utworzono je jako park etnograficzny w 1958 roku. Na 38 ha terenu znajduje się ponad sto obiektów dużej i małej architektury ludowej. Eksponatów wciąż przybywa. Do ciekawszych należą: cerkiew bojkowska z Grąziowej (z 1731 r.), kościół z Bączala Dolnego na Pogórzu (1667 r.), kościółek-cerkiewka z Rosolina (1750 r.) wraz z dzwonnicą słupową i kostnicą ( z XVIII w.). W magazynach muzeum znajduje się ponad 20 tys. eksponatów ruchomych. Zebrano bogatą kolekcję ikon, przedmiotów żydowskiej kultury materialnej i sakralnej, zegarów ludowych i mieszczańskich, naczyń miedzianych oraz fajansów. Ekspozycję zwiedza w ciągu roku około 80 tys. osób. Zabudowa parku podzielona jest na pięć głównych sektorów, odpowiadających dawnym grupom etnograficznym: Bojkom, Łemkom, Dolinianom, Pogórzanom Wschodnim i Pogórzanom Zachodnim. W skansenie działa karczma, koszone są łąki, uprawiane ziemniaki, hodowane ryby oraz zakładane piękne ogródki pełne kwiatów i ziół.W 1995 roku Skansen został dotknięty przez poważny pożar, który strawił wiele bezcennych budynków. Wciąż trwa rekonstrukcja tego wyjątkowego miejsca na kulturalnej mapie Podkarpacia.

Skansen w Kolbuszowej

Uroczyste otwarcie Muzeum Kultury Ludowej nastąpiło 4 maja 1978 roku, podczas zorganizowanej wówczas w Kolbuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Parków Etnograficznych. Od tamtego momentu Muzeum funkcjonuje do dziś jako placówka eksponująca i udostępniająca zabytki budownictwa i kultury Lasowiaków i Rzeszowiaków.

Lasowiacy

Społeczność zamieszkująca Puszczę Sandomierską. Lud ten wykształcił odrębne zwyczaje oraz swoistą kulturę materialną i duchową. Początkowo nieliczni mieszkańcy puszczy byli niemal odcięci od świata i utrzymywali się prawie wyłącznie z bogactw naturalnych lasów i miejscowych wód. Oprócz łowiectwa i myślistwa zajmowali się głównie bartnictwem (hodowlą pszczół na żywych drzewach zwanych barciami). Trudnili się również wytapianiem rudy darniowej oraz wytapianiem smoły i mazi, wypalaniem węgla drzewnego). Z czasem rabunkowa gospodarka leśna wydatnie zmniejszyła zasoby puszczy, powiększając jednocześnie tereny zdatne do osadnictwa rolniczego. Choć rolnictwo stało się z czasem podstawą gospodarki Lasowiaków, w dalszym ciągu wykorzystywali oni bogacwa leśne. Stąd rozwój przemysłów drzewnych i rzemiosł opartych na tym surowcu: maziarstwa, smolarstwa, węglarstwa drzewnego, ciesielstwa, bednarstwa, kołodziejstwa, meblarstwa i zabawkarstwa. Bogate złoża rudy darniowej wpłynęły na rozwój hutnictwa żelaza. W wielu miejscach powstawały też huty szkła. Ponadto należy także wspomnieć o istnieniu wikliniarstwa, tkactwa oraz garncarstwa, z do dziś funkcjonującymi, słynnymi ośrodkami garncarskimi w Łążku Garncarskim i Medyni Głogowskiej - Pogwizdowie - Zalesiu.

Rzeszowiacy

Rzeszowiacy to niewielka grupa o lokalnym charakterze, jej siedziby zostały rozlokowane wzdłuż szerokiego pasa żyznych ziem położonych wzdłuż osi Rzeszów-Łańcut-Przeworsk, a ściślej określone dopiero po II wojnie światowej. Pomimo swego niewielkiego zasięgu terytorialnego i w miarę zbliżonych warunków naturalnych, sytuacji społeczno - gospodarczej i przeszłości, grupa nie stanowi kulturowego monolitu. Jeszcze na początku naszego stulecia elementami różnicującymi grupę wewnętrznie były: tradycyjny strój ludowy, uprawiane rzemiosła czy gwara. Z całą pewnością natomiast, elementami przemawiającymi za jednolitością tej grupy były cechy osobowe jej członków - zaradność życiowa, gospodarność, co znalazło swoje odzwierciedlenie w monumentalnym budownictwie, olbrzymich niekiedy zagrodach, wyposażeniu i urządzeniu wnętrza, bogato zdobionych, zbytkownych nieraz strojach. Rzeszowiacy byli społecznością otwartą na wszelkie nowości, stąd szybki zanik tradycyjnej ludowej kultury materialnej.

Skansen Przemysłu Naftowego

Skansen im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce gromadzi unikalne eksponaty dotyczące wydobycia i przetwórstwa ropy naftowej. Ekspozycja zawiera m. in. kuźnie, warsztat i dom administracyjny Łukasiewicza oraz najstarsze szyby naftowe. Skansen w sezonie lestnim czynny jest w godz. 9-17, w sezonie od 7-15. W poniedziałki nieczynny.

Skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndramowej

Oryginalne zabudowania łemkowskie wraz z wyposażeniem.

Skansen - Motel " Pastewnik" pow. przeworski

Muzeum Wsi Markowej pow. łańcucki, 37-120 Markowa, tel. (017) 226 53 46

Muzeum Wsi Markowa skansen mieści we wsi Markowa (okolice Łańcuta) i jest ważna placówką skansenowską w regionie. Zabudowa, narzędzia oraz przedmioty codziennego użytku poprzednich pokoleń mieszkańców wsi.